Share |

Κέντρο Ιστορικής Τεκμηρίωσης στην Γορτυνία

Το Ιστορικό Αρχειακό Υλικό μπαίνει σε τάξη
Το Ιστορικό Αρχειακό Υλικό της Γορτυνίας μπαίνει σε τάξη, με απώτερο σκοπό να χρησιμοποιηθεί για την δημιουργία και λειτουργία ενός Κέντρου Ιστορικής Τεκμηρίωσης Γορτυνίας.

Το αρχειακό υλικό του δήμου Γορτυνίας που θα συγκεντρωθεί, θα ταξινομηθεί συστηματικά και θα καταλογογραφηθεί, ώστε να αποτελέσει μία κιβωτό της ιστορίας του τόπου προσβάσιμη στις δημοτικές υπηρεσίες, στους μελετητές και σε κάθε άλλο ενδιαφερόμενο.

Πρόκειται για ένα σημαντικό έργο που βρίσκεται σε εξέλιξη, με απώτερο σκοπό να χρησιμοποιηθεί για την δημιουργία και λειτουργία ενός Κέντρου Ιστορικής Τεκμηρίωσης Γορτυνίας.

Ο Δήμος Γορτυνίας με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, ξεκίνησε, τον Σεπτέμβριο του 2011, το έργο της έρευνας, καταγραφής και ταξινόμησης του ιστορικού αρχειακού υλικού του, στα πλαίσια του ερευνητικού προγράμματος «Τεκμηρίωση της ιστορίας των οικισμών της Ελλάδας, 15ος-20ος αιώνας».

Όπως αναφέρεται στην Έκθεση πεπραγμένων που παραδόθηκε στα τέλη του 2012: Το Σεπτέμβριο του 2012 το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών (πρώην Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών), του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, μετά από προγραμματική σύμβαση με το Δήμο Γορτυνίας, εκκίνησε το έργο εντοπισμού του ιστορικού του αρχειακού υλικού της περιοχής. Επιστημονικός υπεύθυνος του έργου είναι ο Δημήτρης Δημητρόπουλος, ιστορικός, Κύριος ερευνητής του ΙΙΕ/ΕΙΕ και επιστημονικός υπεύθυνος του προγράμματος «Ιστορία των Οικισμών της Ελλάδας, 15ος-20ος αι.», στο πλαίσιο του οποίου υλοποιείται η παρούσα δράση. Την εκτέλεση του έργου έχει αναλάβει ο Χρήστος Χρυσανθόπουλος, ιστορικός, εξωτερικός επιστημονικός συνεργάτης του ΙΙΕ/ΕΙΕ.

Κύριος σκοπός του έργου η διάσωση του ανενεργού αρχειακού υλικού και μια πρώτη καταγραφή και αξιολόγηση με σκοπό την περαιτέρω αξιοποίηση του από πλευράς του Δήμου Γορτυνίας, που είναι πλέον ο αρμόδιος φορέας διάσωσης του υλικού, καθώς αυτό το υλικό έχει παραχθεί από τη δράση των παλαιών δήμων και κοινοτήτων που σήμερα αποτελούν το μεγάλο και διευρυμένο δήμο.

 Στην πρώτη φάση του έργου που ολοκληρώθηκε τον Φεβρουάριο του 2012, συγκεντρώθηκε και αποδελτιώθηκε η βιβλιογραφία σχετικά με τη διοικητική, δημογραφική εξέλιξη και τη φυσιογνωμία των οικισμών της Γορτυνίας από την ίδρυση του ελληνικού κράτους, ενώ παράλληλα με αυτοψίες κατά τόπους, σε συνεργασία με τους εκάστοτε τοπικούς προέδρους των αυτοδιοικητικών μονάδων και στελεχών των ΓΑΚ Αρκαδίας, έγινε ο εντοπισμός αρχειακού υλικού.

 

 

 

 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ EPEYNΩN

Τελική έκθεση πεπραγμένων

Ερευνητικό έργο

«Έρευνα - Καταγραφή - Ταξινόμηση του Ιστορικού Αρχειακού Υλικού

Δήμου Γορτυνίας»

1

Το Σεπτέμβριο του 2012 το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών (πρώην Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών), του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, μετά από προγραμματική σύμβαση με το Δήμο Γορτυνίας, εκκίνησε το έργο εντοπισμού του ιστορικού του αρχειακού υλικού της περιοχής. Επιστημονικός υπεύθυνος του έργου είναι ο Δημήτρης Δημητρόπουλος, ιστορικός, Κύριος ερευνητής του ΙΙΕ/ΕΙΕ και επιστημονικός υπεύθυνος του προγράμματος «Ιστορία των Οικισμών της Ελλάδας, 15ος-20ος αι.», στο πλαίσιο του οποίου υλοποιείται η παρούσα δράση. Την εκτέλεση του έργου έχει αναλάβει ο Χρήστος Χρυσανθόπουλος, ιστορικός, εξωτερικός επιστημονικός συνεργάτης του ΙΙΕ/ΕΙΕ.

Κύριος σκοπός του έργου η διάσωση του ανενεργού αρχειακού υλικού και μια πρώτη καταγραφή και αξιολόγηση με σκοπό την περαιτέρω αξιοποίηση του από πλευράς του Δήμου Γορτυνίας, που είναι πλέον ο αρμόδιος φορέας διάσωσης του υλικού, καθώς αυτό το υλικό έχει παραχθεί από τη δράση των παλαιών δήμων και κοινοτήτων που σήμερα αποτελούν το μεγάλο και διευρυμένο δήμο.

Στην πρώτη φάση του έργου που ολοκληρώθηκε τον Φεβρουάριο του 2012, συγκεντρώθηκε και αποδελτιώθηκε η βιβλιογραφία σχετικά με τη διοικητική, δημογραφική εξέλιξη και τη φυσιογνωμία των οικισμών της Γορτυνίας από την ίδρυση του ελληνικού κράτους, ενώ παράλληλα με αυτοψίες κατά τόπους, σε συνεργασία με τους εκάστοτε τοπικούς προέδρους των αυτοδιοικητικών μονάδων και στελεχών των ΓΑΚ Αρκαδίας, έγινε ο εντοπισμός αρχειακού υλικού.

Αναλυτικότερα μετά από επιτόπιες έρευνες εντοπίστηκε, φωτογραφήθηκε και καταγράφηκε μεγάλο μέρος αρχειακού υλικού σε αποθήκες, χώρους δημαρχείων κ.λπ. στους κεντρικούς οικισμούς και πρώην δημοτικές έδρες στη Βυτίνα, στη Δημητσάνα, στου Παλούμπα, στη Μυγδαλιά, στην Κοντοβάζαινα, στα Λαγκάδια, στη Στεμνίτσα και στα Τρόπαια.

Στη δεύτερη φάση του έργου συνεχίστηκε ο εντοπισμός και η καταγραφή αρχειακού υλικού σε κοινοτικά γραφεία, σε αρκετούς επιμέρους οικισμούς, οι οποίοι στο παρελθόν αποτέλεσαν κοινότητες. Παράλληλα πραγματοποιήθηκαν έκτακτες προσπάθειες διάσωσης υλικού άλλων φορέων –περάν των δημοτικών- καθώς κρίθηκε ότι λόγω των καιρικών συνθηκών υπήρχε κίνδυνος καταστροφής του αρχειακού

2

υλικού. Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί το αρχειακό υλικό του Γυμνασίου Λαγκαδίων, στο οποίο υπήρξε παρέμβαση επειδή το κτήριο πλημμύρισε.

Το υλικό που εντοπίστηκε και στις μικρές επιμέρους πρώην κοινότητες χρονολογείται από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια έως την αλλαγή του νόμου για την τοπική αυτοδιοίκηση με το σχέδιο Καποδίστριας το 1998. Σε ορισμένες περιπτώσεις εντοπίστηκαν ορισμένα κατάστιχα, κυρίως ληξιαρχικά, καθώς και λυτά, μεμονωμένα τεκμήρια που αφορούν τον 19ο αιώνα και τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα.

Το υλικό που εντοπίστηκε στις παλαιές κοινότητες του Δήμου Γορτυνίας αποτελείται από χειρόγραφα βιβλία και λυτά έγγραφα. Αναλυτικότερα έχει εντοπιστεί:

‐ Αλληλογραφία των Κοινοτήτων με την κεντρική κρατική διοίκηση (εγκύκλιοι υπουργείων και άλλα διοικητικά ζητήματα).

‐ Αλληλογραφία των Κοινοτήτων με την περιφερειακή διοίκηση (νομαρχία για ποικίλες διοικητικές υποθέσεις).

‐ Προϋπολογισμοί και απολογισμοί.

‐ Έγγραφα σχετικά με έργα υποδομής.

‐ Έγγραφα που αφορούν εκπαιδευτικά, εκκλησιαστικά, οικονομικά-φορολογικά κ.α. ζητήματα.

‐ Χρηματικά εντάλματα και αποδόσεις λογαριασμών.

‐ Έγγραφα σχετικά με τον ΟΓΑ.

‐ Πρακτικά κοινοτικών αποφάσεων.

‐ Πρακτικά συνεδριάσεων κοινοτικών συμβουλίων.

‐ Πρωτόκολλα εισερχόμενης και εξερχόμενης αλληλογραφίας.

‐ Πρωτόκολλα ληξιαρχείου (γεννήσεις, γάμοι, θάνατοι).

 

Ο όγκος του υλικού συνολικά είναι εξαιρετικά μεγάλος και πλούσιος, και κατά τόπους ανάλογος του μεγέθους του οικισμού και των διοικητικών ορίων του. Τα κτήρια που εντοπίστηκε το υλικό, επειδή συνήθως δεν χρησιμοποιούνται πλέον ως κοινοτικά καταστήματα παρουσιάζουν σημαντικά προβλήματα για την καλή και ασφαλή φύλαξη του αρχειακού υλικού. Εξαίρεση αποτελούν κάποια κοινοτικά καταστήματα που έχουν παραχωρηθεί σε τοπικούς πολιτιστικούς συλλόγους, όπως αυτό της Ξηροκαρύταινας – που το αρχειακό της υλικό εντοπίστηκε στην αποθήκη του πρώην Δήμου Μυγδαλιάς. Ας σημειωθεί ότι ενίοτε το αρχειακό υλικό βρίσκεται

3

σε χώρους με υγρασία και αρκετή σκόνη, που ενίοτε επιτείνεται και από τον προϊούσα φθορά των κτηρίων.

Σε όλες τις περιπτώσεις εντοπίστηκε μέρος του υλικού των παλαιών κοινοτήτων στις έδρες των παλιών καποδιστριακών δήμων, κυρίως ληξιαρχικά βιβλία και έγγραφα. Προβλήματα παρατηρούνται επίσης και σε αρχειακά σύνολα που εντοπίστηκαν σε μικρούς οικισμούς της Γορτυνίας και αφορούν αρχεία δημοσίου ενδιαφέροντος εκτός των δημοτικών, όπως σχολικά, εκκλησιαστικά, δικαστικά, συλλόγων κ.α. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να επισημάνω τη σημαντική συμβολή των ΓΑΚ Αρκαδίας, καθώς τόσο στον προγραμματισμό όσο και στις αυτοψίες υπήρξε στενή συνεργασία με την κ. Κατερίνα Ζωγράφου, αρχειονόμο της υπηρεσίας.

Κατά τη δεύτερη φάση του έργου ξεκίνησε η αναλυτική ταξινόμηση του αρχείου του πρώην Δήμου Λαγκαδίων, το οποίο βρίσκεται σε προβληματικές συνθήκες στο Πνευματικό Κέντρο του δήμου. Το αρχείο φυλάσσεται σε αυτό τον χώρο, μαζί με μια μεγάλη εξαιρετικού ενδιαφέροντος δημοτική Βιβλιοθήκη και το αρχείο της χωροφυλακής. Από τα προβλήματα του κτιρίου σχετικά με το αρχειακό υλικό που βρίσκεται εκεί επισημαίνονται: η υγρασία που έχει δημιουργήσει δύο μεγάλες εστίες μούχλας, η απουσία θέρμανσης και η θραύση ορισμένων τζαμιών που επιτρέπει την είσοδο του βρόχινου νερού. Γενικά οι συνθήκες φύλαξης και αποθήκευσης για το αρχειακό υλικό και τα βιβλία είναι πολύ κακές και υπάρχει άμεσος κίνδυνος καταστροφής. Αξίζει να επισημανθεί μεταξύ άλλων, ότι στη βιβλιοθήκη εντοπίστηκε δερματόδετη έκδοση των έργων του Αριστοτέλη, του έτους 1550 και άλλες σημαντικές εκδόσεις από Βιέννη, Παρίσι, Λειψία, Αγία Πετρούπολη κ.α., οι οποίες καταστρέφονται από την υγρασία.

Παράλληλα σε συνεργασία και με άλλους συναδέλφους και τον Όμιλο Μελέτης Ιστορίας και Κοινωνίας πραγματοποιήθηκε επιστημονική-εκπαιδευτική εκδρομή στη Γορτυνία με σκοπό ο τόπος και οι οικισμοί να γίνουν γνωστοί στο ευρύτερο κοινό, που έχει εξειδικευμένα ενδιαφέροντα, και να επιτευχθεί η αισθητοποίηση τους για την ιστορία, την κουλτούρα και το φυσικό και πολιτισμικό περιβάλλον της περιοχής και η ανάπτυξη αρχειακής συνείδησης.

Ακόμα το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών με σκοπό να δώσει μεγαλύτερη ώθηση στο παρόν έργο, καθώς αναγνωρίζει την ιδιαίτερης αξίας πολιτιστική κληρονομιά του Δήμου Γορτυνίας, ενέταξε την περιοχή σε μεγαλύτερες ερευνητικές προτάσεις που κατατέθηκαν για χρηματοδότηση. Η πρώτη πρόταση πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του προγράμματος «Ψηφιακή Σύγκληση» αλλά

4

δυστυχώς δεν επιλέχθηκε για υλοποίηση και η δεύτερη πρόταση, που είχε καλύτερη τύχη, έγινε στο πρόγραμμα των ετήσιων μελετών του Κοινωφελούς Ιδρύματος Ι. Σ. Λάτση. Στο πλαίσιο, επίσης, της διάχυσης του έργου και της ένταξης της περιοχής στον επιστημονικό διάλογο πραγματοποιήθηκε ανακοίνωση μου για τους οικισμούς της Γορτυνίας στα Οθωνικά χρόνια, στο συνέδριο του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών με θέμα το «Το ορεινό τοπίο. Χρήσεις και προσλήψεις ενός μεταβαλλόμενου χώρου», που έγινε στην Ελάτη, τον Σεπτέμβριο του 2012.

Η γεωγραφική θέση, η γεωμορφολογία της περιοχής και η διασπορά των οικισμών, οι μεγάλες αποστάσεις και οι κακές καιρικές συνθήκες που κράτησαν εφέτος έως τον Απρίλιο δημιούργησαν ενίοτε ορισμένα προβλήματα στην ομαλή εξέλιξη του έργου όσον αφορά τις επιτόπιες καταγραφές.

Έχοντας πλέον αποκτήσει μια συνολική εικόνα του ιστορικού αρχειακού υλικού του Δήμου Γορτυνίας προτείνεται η δημιουργία χώρου όπου θα μπορούσε να αξιοποιήσει πολλαπλά το υπάρχον αρχειακό υλικό. Σε πρώτη φάση θα ήταν αναγκαία η μεταφορά υλικού, από τις υπηρεσίες του Δήμου, καθώς με άλλο τρόπο δεν μπορεί να μεταφερθεί το υλικό, από τις κοινότητες στις έδρες των παλιών καποδιστριακών δήμων, όπου σε συνεργασία με τα ΓΑΚ θα πραγματοποιηθεί συστηματική εκκαθάριση του υλικού. Η ουσιαστική συμβολή του Δήμου είναι απολύτως αναγκαία τόσο για το άμεσο μέλλον όσο και στην κατεύθυνση ενός μακρόπνοου έργου δημιουργίας τοπικού ιστορικού αρχείου.

Ακολουθούν τα εξής Παραρτήματα:

1. Κατάλογος οικισμών Γορτυνίας που πραγματοποιήθηκε επιτόπια έρευνα.

2. Κατάλογος Ταξινόμησης Αρχείων Λαγκαδίων ως δείγμα των αρχείων της περιοχής.

3. Μελέτη με θέμα «Η φυσιογνωμία και η διοικητική εξέλιξη των ορεινών οικισμών της Γορτυνίας (1832-1862)», που παρουσιάστηκε στο συνέδριο, Το ορεινό τοπίο. Χρήσεις και προσλήψεις ενός μεταβαλλόμενου χώρου, Ελάτη, Σεπτέμβριος 2012.

 

Με εκτίμηση,

Χρήστος Χρυσανθόπουλος

Συνεργάτης ΙΙΕ/ΕΙΕ

5

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1

 

ΑΡΧΕΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ ΣΤΟΥΣ ΟΙΚΙΣΜΟΥΣ ΤΗΣ ΓΟΡΤΥΝΙΑΣ Οικισμός

Διοικητική Εξέλιξη

Αρχειακό Υλικό

Βυτίνα

Καποδιστριακός δήμος με 7 δημοτικά διαμερίσματα

Αρχειακό υλικό του Δήμου και των κοινοτήτων στο δημαρχείο Βυτίνας και σε αποθήκη δίπλα στο Δημοτικό Σχολείο Βυτίνας

Ελάτη

Κοινότητα έως το 1998

Αρχειακό Υλικό στο Κοινοτικό Γραφείο

Λάστα

Κοινότητα έως το 1998

Αρχειακό Υλικό στο Κοινοτικό Γραφείο

Μαγούλιανα

Κοινότητα έως το 1998

Αρχειακό Υλικό στο Κοινοτικό Γραφείο

Νυμφασία

Κοινότητα έως το 1998

Αρχειακό Υλικό στο Κοινοτικό Γραφείο

Πυργάκι

Κοινότητα έως το 1998

Αρχειακό Υλικό στο Κοινοτικό Γραφείο

Μυγδαλιά

Έδρα Καποδιστριακού Δήμου με 9 δημοτικά διαμερίσματα

Αρχειακό Υλικό στο δημαρχείο και στην αποθήκη του, ληξιαρχικό υλικό από όλα τα δημοτικά διαμερίσματα

Αγρίδι

Κοινότητα έως το 1998

Αρχειακό Υλικό στο Κοινοτικό Γραφείο

Βαλτεσινίκο

Κοινότητα έως το 1998

Αρχειακό Υλικό στο Κοινοτικό Γραφείο και ΚΕΠ

 

Υποβολή νέου σχολίου

Το περιεχόμενο αυτού του πεδίου παραμένει ιδιωτικό και δε θα εμφανίζεται δημόσια.
  • Διευθύνσεις ιστού και e-mail μετατρέπονται αυτόματα σε παραπομπές.
  • Επιτρεπόμενες ετικέτες HTML: <a> <em> <u> <strike> <strong> <sup> <sub> <h2> <h3> <h4> <h5> <h6><cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <p> <br>
  • Αυτόματες αλλαγές γραμμών και παραγράφων.
  • Internal paths in double quotes, written as "internal:node/99", for example, are replaced with the appropriate absolute URL or relative path.

Περισσότερες πληροφορίες για τις επιλογές μορφοποίησης

CAPTCHA (ΕΡΩΤΗΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ)

Δώστε ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΑ τους τέσσερις αριθμούς που βλέπετε στην παρακάτω εικόνα

Image CAPTCHA
Εισάγετε τους τέσσερις αριθμούς που βλέπετε στην εικόνα (αριθμητικά και όχι ολογράφως)